حکمت ۳۴ نهج‌البلاغه: ترک آرزو و تمنّا، راه بى‌نیازى اخلاقی + فایل صوتی

 با مجله زندگی سالم همراه باشید:  شرح و ترجمه حکمت های نهج البلاغه

متن عربی حکمت ۳۴ نهج البلاغه

وَ قَالَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْکُ الْمُنَى.

ترجمه حکمت ۳۴

امام‌الصابرین، حضرت علی(ع) می‌فرمایند:
«باارزش‌ترین بی‌نیازی، ترک آرزوهاست.»

تفسیر حکمت ۳۴ نهج البلاغه

در این گفتار کوتاه، اما عمیق، امام علی(ع) جوهره‌ی سعادت و آرامش درونی را آشکار می‌سازند. منظور از «منى» یا آرزوها در این حکمت، خواسته‌های دور و دراز و غیرواقعی است؛ آن دسته از تمنّاهایی که نه بر پایه‌ی عقل و ایمان، بلکه بر اساس دلبستگی‌های زودگذر دنیوی شکل می‌گیرد.

چنین آرزوهایی آدمی را از مسیر قناعت خارج کرده و به بند نیاز دیگران می‌کشند. انسان آرزومند برای تحقق خواسته‌های محال، دیر یا زود به تملّق و وابستگی روی می‌آورد؛ و این درست در نقطه‌ی مقابل غنای نفس و آزادی معنوی است.

آثار زیان‌ بار آرزوهای دور و دراز در حکمت ۳۴ نهج البلاغه

1. وابستگی درونی و اجتماعی: فرد برای رسیدن به آرزوهای محال، ناخواسته به دیگران متکی می‌شود و استقلال فکری خود را از دست می‌دهد.
2. بخل و حرص مالی: چنین شخصی برای جمع‌آوری سرمایه‌ی رسیدن به خواسته‌های بزرگ، سخت‌گیر و بخیل می‌شود و از لذت قناعت محروم می‌ماند.
3. سلب آرامش روحی: ذهن و جان انسان درگیر وهم و خیال می‌شود و لحظات ارزشمند زندگی را در اضطراب و حسرت از دست می‌دهد.

در غررالحکم آمده است:

«أَنْفَعُ الْغِنَى تَرْکُ الْمُنَى»
سودمندترین داروی اضطراب و نگرانی، رها کردن آرزوهای محال است.

این سخن نورانی در حقیقت درمانی است برای بیماری امروز بشر؛ همان اضطراب دائمی ناشی از “نداشتنِ بیشتر”. وقتی انسان از آرزوهای غیرممکن تهی شود، درونش غنی می‌شود و در قناعت و رضایت از تقدیر الهی آرام می‌گیرد.

قناعت، گنج پایان‌ ناپذیر، حکمت های نهج البلاغه

امام علی(ع) در حکمت ۳۷۱ نیز می‌فرمایند:

«لا کَنْزَ أَغْنَى مِنَ القَنَاعَه.»
هیچ گنجی بی‌نیازکننده‌تر از قناعت نیست.

قناعت نقطه‌ی مقابل آرزوهای بی‌انتهاست. کسی که قانع است، از داشته‌های خود لذت می‌برد و نعمتِ حال را می‌فهمد. در مقابل، انسان گرفتار آرزو، حتی در اوج دارایی نیز فقیر است؛ زیرا ذهنش درگیر نداشته‌هاست.

امام هادی(ع) نیز در تأیید این معنا می‌فرمایند:

«الْغِنَى قِلَّهُ تَمَنِّیکَ وَالرِّضَا بِمَا یَکْفِیکَ.»
بی‌نیازی در کم کردن آرزوها و رضایت از آن چیزی است که تو را کفایت می‌کند.

جمع‌ بندی اخلاقی حکمت ۳۴ نهج البلاغه

ترک آرزو و تمنّا در نگاه نهج‌البلاغه به معنای ترک تلاش و کوشش نیست، بلکه رهایی از دلبستگی‌های بیهوده است. کسی که آرزوهای محال را رها می‌کند، درهای بی‌نیازی و آرامش را بر خود می‌گشاید. چنین انسانی آزاد زندگی می‌کند، دیگران را وسیله نمی‌بیند و از درون غنی است و این همان غنا و بی‌نیازی اخلاقی است که امام علی(ع) از آن سخن می‌گوید.