سریال سوجان، نقد و بررسی، روایت زن ایرانی در بستر تاریخ معاصر

سریال سوجان یکی از آثار تاریخی ـ اجتماعی تلویزیون ایران است که با روایتی چند نسلی، زندگی زنان ایرانی را از دهه ۱۳۱۰ تا ۱۳۵۷ به تصویر می‌کشد. این مجموعه ۶۵ قسمتی به کارگردانی حسین تبریزی و نویسندگی فریدون حسن‌ پور، نخست از شبکه یک سیما پخش شد و بازپخش آن از شبکه آی‌ فیلم در زمستان ۱۴۰۴، هر شب ساعت ۲۲ و در ساعات ۶ صبح و ۱۴ بعدازظهر انجام می‌شود.

سریال سوجان با تمرکز بر مفهوم خانواده، نقش زن و تحولات اجتماعی ایران، تلاش می‌کند تصویری تاریخی و دراماتیک از جامعه ایرانی در دوران گذار از سنت به مدرنیته ارائه دهد. همراه سایت زندگی سالم باشید.

خلاصه سریال سوجان

داستان سریال سوجان با روایت مادربزرگی آغاز می‌شود که خاطرات جوانی خود را برای نوه‌اش سوجان تعریف می‌کند. خط داستانی گذشته به دوران ارباب‌ـ‌رعیتی و سلطه خان‌ها بازمی‌گردد؛ جایی که زنان قربانی تصمیم‌های تحمیلی و مناسبات مردسالارانه هستند.

در خط زمانی حال، سوجان دختری آگاه، مستقل و علاقه‌ مند به تحصیل است که در دهه ۱۳۵۰ زندگی می‌کند. سریال با رفت‌وآمد میان این دو بازه زمانی، سرنوشت زنان یک خانواده را در بستر تاریخ معاصر ایران به هم پیوند می‌زند.

بازیگران سریال سوجان

شباهت سریال سوجان به «پس از باران»

یکی از مهم‌ترین نکاتی که مخاطبان در نقد سریال سوجان به آن اشاره کرده‌اند، شباهت فضای داستان به سریال «پس از باران» است.
اقلیم شمال، حضور خان روستا، روایت عاشقانه ممنوع و نقش محوری مادربزرگ، همگی یادآور آن مجموعه خاطره‌ انگیز هستند.

این شباهت از یک‌ سو حس نوستالژی ایجاد کرده و از سوی دیگر باعث شده برخی منتقدان، سریال سوجان را اثری متکی بر کلیشه‌های آشنا بدانند.

ریتم کند؛ مهم‌ترین ضعف سریال سوجان

یکی از اصلی‌ترین انتقادهای وارد شده به سریال سوجان، ریتم کند و کم‌اتفاق آن است. در قسمت‌های ابتدایی، زمان زیادی صرف نمایش مراسم‌ها و خرده‌روایت‌هایی می‌شود که تأثیر چندانی بر پیشبرد داستان ندارند.

با توجه به تعداد بالای قسمت‌ها، این نگرانی مطرح شده که سریال برای پر کردن زمان پخش، دچار کش‌دار شدن روایت شده باشد؛ مسئله‌ای که ممکن است بخشی از مخاطبان را از ادامه تماشای سریال سوجان منصرف کند.

روایت چند نسلی و سردرگمی زمانی در سریال سوجان

سریال سوجان روایت‌گر زندگی سه نسل از زنان یک خانواده است و به‌ صورت مداوم بین گذشته و حال حرکت می‌کند. این ساختار در صورت اجرای دقیق می‌توانست یکی از نقاط قوت سریال باشد، اما در برخی قسمت‌ها باعث سردرگمی مخاطب شده است.

مرز مبهم میان خطوط زمانی و نسبت نامشخص برخی شخصیت‌ها، انسجام روایت را کاهش داده و ارتباط عاطفی مخاطب با داستان را دشوار کرده است.

قهرمان زن در سریال سوجان؛ کلیشه یا بازخوانی تاریخی؟

قهرمان زن یکی از پرتکرارترین الگوها در آثار تاریخی تلویزیون ایران است و سریال سوجان نیز در همین مسیر حرکت می‌کند. زنی که در برابر خان‌سالاری، زور و ساختارهای مردسالار مقاومت می‌کند.

اگرچه این رویکرد همچنان برای مخاطب جذاب است، اما منتقدان معتقدند شخصیت‌ پردازی در برخی خطوط داستانی، به‌ ویژه در روایت گذشته، عمق کافی ندارد و برخی شخصیت‌ها در حد تیپ باقی مانده‌اند.

لوکیشن‌ها و فضای بومی گیلان در سریال سوجان

فیلم‌برداری سریال سوجان در مناطق واقعی استان گیلان مانند سیاهکل و لاهیجان انجام شده است. طبیعت سرسبز شمال و طراحی صحنه و لباس متناسب با دوره‌های تاریخی، از نقاط قوت بصری این مجموعه به شمار می‌رود.

با این حال، استفاده بیش‌ از حد از عناصر بومی مانند ترانه‌ها و لباس‌های محلی، در برخی صحنه‌ها حالت تزئینی پیدا کرده و از تأثیر دراماتیک داستان کاسته است.

نظر مخاطبان درباره سریال سوجان

بازخورد مخاطبان نسبت به سریال سوجان ترکیبی از نظرهای مثبت و منفی است. گروهی، پرداخت تاریخی، نقش پررنگ زنان و فضای بومی سریال را تحسین کرده‌اند و گروهی دیگر، ریتم کند و روایت نامنسجم را از نقاط ضعف آن دانسته‌اند.

با این حال، سریال سوجان در مقایسه با بسیاری از تولیدات سال‌های اخیر تلویزیون، توانسته توجه مخاطبان قابل توجهی را به خود جلب کند.

جمع‌بندی نهایی نقد سریال سوجان

سریال سوجان اثری تاریخی و اجتماعی است که با تمرکز بر نقش زنان و نهاد خانواده، بخشی از تحولات مهم تاریخ معاصر ایران را روایت می‌کند. اگرچه این مجموعه از نظر ریتم و انسجام روایی با چالش‌هایی مواجه است، اما بازیگران توانمند، لوکیشن‌های واقعی و پرداخت به مسائل اجتماعی، آن را به اثری قابل تأمل در تلویزیون ایران تبدیل کرده است.