نقد سریال میکائیل: بازپخش در آی‌ فیلم، فرصتی برای بازخوانی یک حماسه پلیسی

با بازپخش مجدد سریال میکائیل در شبکه آی‌ فیلم، هر روز ساعت‌های ۸ شب، ۴ صبح و ۱۲ ظهر، فرصتی طلایی پیش آمده تا دوباره به سراغ این اثر برویم. سریال میکائیل، ساخته سیروس مقدم در سال‌های دهه ۹۰، نه تنها یک درام پلیسی پرتعقیب‌ و گریز است، بلکه اثری فراتر از کلیشه‌های رایج ژانر پلیسی، که با فضاسازی خیره‌ کننده و بازی‌های درخشان، مخاطب را مجذوب خود می‌کند. این سریال در ناکجا آباد خیالی «۶۰ کیلومتر» روایت می‌شود و قصه‌ای از عدالت‌ خواهی، انتقام خانوادگی و تقابل سنت و تجدد را پیش می‌برد. در نقد سریال میکائیل، به نقاط قوت و ضعف آن می‌پردازیم تا ببینیم چرا هنوز هم سریال میکائیل ذائقه مخاطب است.

همراه مجله زندگی سالم باشید.

خلاصه داستان سریال میکائیل: از دوستی تا انتقام خونین

خلاصه داستان سریال میکائیل حول دو دوست صمیمی، میکائیل (کامبیز دیرباز) و رسول (با بازی‌ای که زود به پایان می‌رسد)، می‌چرخد. این دو فامیل هم هستند و در ۶۰ کیلومتر، شهری خیالی با جغرافیای خشن صحرایی و ساحلی، زندگی می‌کنند. سریال میکائیل در کدام شهر ساخته شده؟ هرچند لوکیشن‌های واقعی مانند جزیره قشم، اسکله‌ها، بیابان‌ها و شهربازی قشم را یادآوری می‌کند، اما داستان در «ناکجاآباد»ی عمداً بی‌لهجه و بی‌ریشه روایت می‌شود تا قصه جهانی شود، قصه‌ای که می‌توانست در هر شهری رخ دهد.

ماجرا با مسابقه موتور سواری آغاز می‌شود؛ مزدوران آقاخان (علیرضا خمسه)، خان شرور و ثروتمند منطقه، قصد ترور میکائیل را دارند اما رسول را می‌کشند. میکائیل، پلیس بزن‌ بهادر و عدالت‌خواه، درگیر چرخه انتقام می‌شود. خانواده رسول، دایی عبدالله (پرویز پورحسینی)، برادر کینه‌توز او رشید (کامران تفتی) و همسر  رسول به نام یاس (بهنوش طباطبایی)، او را متهم می‌کنند.

سریال میکائیل از اینجا به عمق درگیری‌های خانوادگی فرو می‌رود: میکائیل باید نه تنها با اوباش آقاخان بجنگد، بلکه اعتماد خانواده را باز یابد و عدالت را در شهری بی‌قانون برقرار کند. این داستان سریال میکائیل پر از تعقیب‌ و گریز، فلاش‌ بک‌های احساسی و دوئل‌های نفس‌گیر است که تا انتها مخاطب را نگه می‌دارد.

بازیگران سریال میکائیل: ضدقهرمان در دست کمدین، قهرمان در قامت تازه

یکی از نقاط قوت بازیگران سریال میکائیل، انتخاب جسورانه سیروس مقدم است. علیرضا خمسه در نقش آقاخان، ضدقهرمانی عبوس و کینه‌ جو خلق می‌کند که با شمایل همیشگی کمدی‌اش زمین تا آسمان فرق دارد، بی‌رحمی‌اش تماشاگر را به لرزه درمی‌آورد. کامبیز دیرباز هم میکائیل را به قهرمان عدالتخواه بدل می‌کند؛ مردی خوش‌قد، مرام‌دار و عاشق‌ پیشه که از جان برای مردم مایه می‌گذارد. دیرباز با نگاهی مصمم و حرکات فیزیکی قدرتمند، تصویری فرشته‌ وار می‌سازد، هرچند شخصیتش از دروغ‌های اولیه آسیب می‌بیند.

پرویز پورحسینی در عبدالله، نماد تقابل سنت و تجدد است، پدری فرزند دوست که رسوم کهنه را به چالش می‌کشد. مجید واشقانی پلیسی متفاوت و پویا ایفا می‌کند، بهنوش طباطبایی در یاس زنی پاکدامن و سرکش را به نمایش می‌گذارد که از سیطره مرد سالار جامعه عصیان می‌کند، و مهری عاشق دیوانه‌وار رشید را ایفا میکند. اما کامران تفتی در رشید، با پرخاشگری تکراری‌اش، بزرگ‌ترین ضعف انتخاب‌هاست، عقده‌های کودکی و خشم جنون‌ آمیزش، هرچند اغراق‌ شده، داستان را پیش می‌برد. در کل، بازیگران سریال میکائیل با اغراق عمدی، شخصیت‌ها را پیش می‌برند.

بازیگران سریال میکائیل

جدول بازیگران اصلی

جدول بازیگران فرعی

فضا سازی و کارگردانی سریال میکائیل

سیروس مقدم در سریال میکائیل، فضا سازی را به سطحی تازه می‌رساند. لوکیشن‌ها؛ شهربازی، تونل وحشت، پیست موتورسواری، اسکله، بیابان، ایستگاه قطار، لنچ‌های شلوغ و صخره‌های مواج، تنوع بصری خلق می‌کنند. غرش قطار، سقف کوتاه لنچ‌ها و غروب غم‌انگیز بندر، دلهره و تعلیق را چند برابر می‌کنند. دوربین روی دست، نماهای هوایی، زوایای نامتعارف و قرارگیری زیر اتوبوس یا قطار، حس اضطراب را مستقیم به مخاطب منتقل می‌کند.

مقدم، با سابقه در کمدی و درام (از «بچه‌های نسبتاً بد» تا «مدینه»)، در میکائیل به بلوغ می‌رسد: فرم و محتوا در تناسب‌اند. نماهای از پایین به بالا، میکائیل را غول‌وار نشان می‌دهد و تکنیک‌ گرایی، بدون خود نمایی، ذائقه مخاطب را ارضا می‌کند. سعید نعمت‌الله هم با قلم ملودراماتیک‌اش (از «زیرهشت» تا «شیدایی»)، ژانر پلیسی را با درگیری خانوادگی آمیخته، هرچند کیفیتش نسبت به کارهای پیشین کمتر است.

نقاط قوت و ضعف سریال میکائیل

نقاط قوت سریال میکائیل در عبور از کلیشه‌های رایج نهفته: شخصیت‌های پررنگ مثل آقاخان بی‌رحم، رشید عقده‌ دار و یاس عصیان‌گر، زود مخاطب را درگیر می‌کنند. ایجاد دلهره و تعلیق با لوکیشن‌های متنوع و تکنیک‌های مقدم، سریال را خوش‌ ساخت و تماشایی می‌کند. این اثر، حاصل بلوغ کارگردان در پیوند فرم و معنا، هم جاه‌طلبی هنری دارد و هم با سلیقه عام جور درمی‌آید.

اما ضعف‌های سریال میکائیل هم کم نیست. داستان پر از مشکلات دراماتیک است: چرا میکائیل، پس از تیراندازی، رسول را رها می‌کند و دروغ می‌گوید؟ چرا خانواده بدون شنیدن حرفش جبهه می‌گیرد؟ سابقه قلبی رسول بی‌کارکرد می‌ماند و رشید ناگهان پس از سه قسمت ظاهر می‌شود. بلاتکلیفی نویسنده در منطق شخصیت‌پردازی، میکائیل دروغگو و نامرد یا قهرمان؟ – مخاطب را گیج می‌کند. نداشتن شناسنامه شخصیت‌ها هم مشهود است؛ عبدالله و یاس انگار از تهران آورده شده‌اند، بدون لهجه یا آداب محلی. قصه می‌توانست در هر شهری باشد، که مقدم آن را «ریسک جسورانه» برای تمرکز روی اصل عدالت‌ خواهی می‌داند.

سریال میکائیل با همه کاستی‌ها، اثری ماندگار است. در بازپخش آی‌ فیلم، دوباره بنشینید و از عدالت‌خواهی میکائیل لذت ببرید، سریالی که فراتر از خط قرمزها، حماسه‌ای پلیسی می‌سازد.