مواد غذایی مضر برای پروستات؛ ۱۳ خوراکی که بهتر است کمتر مصرف کنید
مواد غذایی مضر برای پروستات لزوماً به این معنا نیستند که یک خوراکی بهتنهایی باعث بیماری پروستات یا سرطان شود. سلامت پروستات تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله سن، سابقه خانوادگی، وزن بدن، فعالیت بدنی و الگوی کلی تغذیه قرار دارد. با این حال، برخی مواد غذایی در صورت مصرف زیاد و مداوم میتوانند با افزایش التهاب، اضافه وزن یا برخی عوامل خطر مرتبط با بیماریهای مزمن همراه باشند و بهتر است در رژیم غذایی روزانه محدود شوند.
از سوی دیگر، در مردانی که به بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) مبتلا هستند، بعضی نوشیدنیها و خوراکیها میتوانند علائم ادراری را تشدید کنند. برای مثال، کاهش مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین و الکل ممکن است به کنترل برخی علائم ادراری کمک کند.
در این مقاله زندگی سالم با ۱۳ مورد از غذاهای مضر برای پروستات یا خوراکیهایی که بهتر است مصرف آنها کنترل شود، آشنا میشویم.
نکته مهم: هیچ ماده غذایی بهتنهایی عامل قطعی سرطان پروستات نیست. شواهد علمی درباره بسیاری از ارتباطات میان غذا و سرطان پروستات هنوز قطعی نیست و بهتر است به جای حذف کامل گروههای غذایی، روی یک الگوی غذایی متعادل و سالم تمرکز شود.
پروستات چیست و چه وظیفهای دارد؟
پروستات غدهای کوچک در دستگاه تناسلی مردان است که در زیر مثانه قرار دارد و بخش ابتدایی مجرای ادرار از میان آن عبور میکند. این غده در تولید بخشی از مایع منی نقش دارد.
با افزایش سن، اندازه پروستات در بسیاری از مردان افزایش پیدا میکند. این تغییر که به آن بزرگی خوشخیم پروستات یا BPH گفته میشود، میتواند با علائمی مانند دشواری شروع ادرار، کاهش فشار جریان ادرار، تکرر ادرار و بیدار شدن در طول شب برای رفتن به دستشویی همراه باشد. بزرگی خوشخیم پروستات با سرطان پروستات یک بیماری متفاوت است.
در این مقاله مفید بخوانید: از پروستات تا قلب؛ ۶ خوراکی ساده اما مؤثر برای سلامت مردان که باید بشناسید!
علائم مشکلات پروستات چیست؟
برخی از علائم شایع مشکلات پروستات و دستگاه ادراری عبارتاند از:
- دشواری در شروع ادرار
- ضعیف یا منقطع شدن جریان ادرار
- تکرر ادرار در طول روز
- افزایش نیاز به ادرار کردن در شب
- احساس فوریت برای ادرار کردن
- چکه کردن ادرار پس از پایان ادرار
- احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
- درد یا سوزش هنگام ادرار
- وجود خون در ادرار
این علائم الزاماً به معنی ابتلا به بیماری پروستات نیستند و ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند. در صورت مشاهده علائم مداوم یا وجود خون در ادرار، مراجعه به پزشک ضروری است.
مواد غذایی مضر برای پروستات کدامند؟
اگر هدف شما حفظ سلامت پروستات است، لازم نیست تمام مواد غذایی زیر را بهطور کامل حذف کنید. تمرکز اصلی باید بر کاهش مصرف خوراکیهای فوقفرآوریشده، گوشتهای فرآوریشده، چربیهای نامناسب، قند افزوده و نوشیدنیهایی باشد که علائم ادراری را تشدید میکنند.
۱. گوشتهای فرآوری شده؛ سوسیس و کالباس
گوشتهای فرآوریشده مانند سوسیس، کالباس، هاتداگ و برخی انواع گوشتهای دودی و نمکسودشده از جمله خوراکیهایی هستند که بهتر است مصرف آنها محدود شود.
فرآوری گوشت معمولاً با روشهایی مانند نمکسود کردن، دودی کردن یا استفاده از مواد نگهدارنده انجام میشود. مصرف زیاد گوشتهای فرآوریشده در الگوی غذایی ناسالم با افزایش خطر برخی سرطانها ارتباط دارد.
برای داشتن رژیم غذایی مناسبتر، بهتر است این محصولات جای خود را به منابع پروتئینی کمفرآوریشده مانند حبوبات، ماهی، تخممرغ و گوشت تازه بدهند.
۲. مصرف زیاد گوشت قرمز
گوشت قرمز شامل گوشت گاو و گوسفند است و میتواند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشد؛ اما مصرف زیاد گوشت قرمز توصیه نمیشود.
شواهد مربوط به ارتباط گوشت قرمز و سرطان پروستات یکدست و قطعی نیست، اما انجمن سرطان آمریکا توصیه میکند برای کاهش خطر سرطان، مصرف گوشت قرمز و بهویژه گوشتهای فرآوریشده محدود شود.
بهتر است در برنامه غذایی خود تنوع ایجاد کنید و بخشی از پروتئین مورد نیاز را از ماهی، حبوبات، مغزها و سایر منابع سالم دریافت کنید.
۳. غذاهای سرخشده و بسیار چرب
غذاهای سرخشده مانند سیبزمینی سرخکرده، مرغ سوخاری، دونات و انواع فستفود معمولاً کالری و چربی بالایی دارند.
مشکل اصلی این خوراکیها تنها ارتباط احتمالی با پروستات نیست؛ مصرف زیاد آنها میتواند دریافت کالری را افزایش داده و زمینه اضافهوزن و مشکلات متابولیک را فراهم کند.
وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم از اجزای مهم یک سبک زندگی سالم هستند و انجمن سرطان آمریکا نیز حفظ وزن مناسب و فعالیت فیزیکی را در توصیههای پیشگیری از سرطان قرار میدهد.
۴. چربیهای اشباعشده
چربیهای اشباعشده در مواد غذایی مختلفی مانند گوشتهای پرچرب، کره، برخی محصولات لبنی پرچرب و بعضی غذاهای فرآوریشده وجود دارند.
رابطه میان میزان چربی رژیم غذایی و سرطان پروستات هنوز کاملاً مشخص نیست و مطالعات نتایج یکسانی نداشتهاند. با این حال، کاهش مصرف چربیهای اشباعشده و غذاهای بسیار چرب برای سلامت عمومی بدن، قلب و کنترل وزن انتخاب مناسبی است.
به جای آن میتوان از منابع چربی غیراشباع مانند مغزها، دانهها و روغنهای گیاهی در حد متعادل استفاده کرد.
۵. فستفودها و غذاهای فوقفرآوریشده
پیتزاهای فرآوریشده، همبرگرهای آماده، سیبزمینی سرخکرده، ناگتها و بسیاری از غذاهای آماده معمولاً ترکیبی از نمک، چربی، کالری و کربوهیدراتهای تصفیهشده هستند.
مصرف گاهبهگاه این غذاها به معنی آسیب قطعی به پروستات نیست؛ مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که این خوراکیها بخش اصلی رژیم غذایی فرد باشند.
یک الگوی غذایی سالم بهتر است بر سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و سایر مواد غذایی کمفرآوریشده استوار باشد.
۶. نوشیدنیهای شیرین و مصرف زیاد شکر
نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا، شربتهای بسیار شیرین و سایر نوشیدنیهای حاوی قند افزوده، ارزش غذایی محدودی دارند و کالری زیادی وارد بدن میکنند.
شکر را نمیتوان بهعنوان یک علت مستقیم سرطان پروستات معرفی کرد؛ چنین ادعایی از نظر علمی بیش از حد قطعی است. با این حال، مصرف زیاد قند افزوده میتواند به دریافت کالری بالا و افزایش وزن کمک کند و به همین دلیل بهتر است محدود شود.
۷. لبنیات پرچرب و مصرف بسیار زیاد لبنیات
رابطه لبنیات و سرطان پروستات یکی از موضوعات مورد مطالعه در تحقیقات تغذیهای بوده است.
برخی مطالعات، مصرف زیاد لبنیات و کلسیم را با افزایش جزئی خطر سرطان پروستات مرتبط دانستهاند، اما نتایج تحقیقات کاملاً یکسان نیست و هنوز برای ارائه یک نتیجه قطعی به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
بنابراین حذف کامل شیر، ماست و پنیر از رژیم غذایی توصیه نمیشود. بهتر است مصرف لبنیات متعادل باشد و دریافت کلسیم نیز مطابق نیاز بدن و نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.
۸. مصرف زیاد کلسیم بدون نیاز پزشکی
کلسیم برای بدن ضروری است و نقش مهمی در سلامت استخوانها، عضلات و عملکرد عصبی دارد. بنابراین نباید به دلیل نگرانی درباره پروستات، کلسیم را خودسرانه از رژیم غذایی حذف کرد.
با این حال، برخی مطالعات میان دریافت بسیار زیاد کلسیم و افزایش خطر سرطان پروستات ارتباطهایی پیدا کردهاند؛ هرچند شواهد موجود هنوز برای تعیین یک رابطه قطعی کافی نیستند.
بنابراین استفاده از مکملهای کلسیم بدون نیاز یا توصیه پزشکی کار درستی نیست.
۹. غذاهای بسیار شور
مصرف زیاد نمک بیشتر بهعنوان یک عامل نامطلوب برای سلامت عمومی، فشار خون و سلامت قلب شناخته میشود و نباید آن را بهعنوان علت مستقیم بیماری پروستات معرفی کرد.
با این حال، بسیاری از غذاهای شور مانند فستفودها، سوسیس و کالباس، چیپس و غذاهای آماده همزمان سرشار از چربی و ترکیبات فرآوریشده هستند. کاهش مصرف این محصولات میتواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم برای مردان باشد.
۱۰. نوشیدنیهای کافئیندار در افراد مبتلا به علائم ادراری
قهوه و چای در بسیاری از افراد میتوانند بخشی از رژیم غذایی روزانه باشند و دلیلی برای حذف عمومی آنها به دلیل سرطان پروستات وجود ندارد.
اما اگر فرد به بزرگی پروستات و علائم ادراری مبتلا باشد، کافئین ممکن است در برخی افراد علائم ادراری را تشدید کند.
مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا توصیه میکند افراد دارای علائم BPH در صورت تشدید علائم، مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین را کاهش دهند.
بنابراین میزان مناسب مصرف قهوه و چای به وضعیت هر فرد بستگی دارد.
۱۱. نوشیدنیهای الکلی
الکل مستقیماً در گروه غذاهای مضر برای پروستات قرار نمیگیرد، اما در افرادی که علائم ادراری ناشی از بزرگی پروستات دارند، میتواند وضعیت را نامطلوبتر کند.
کاهش مصرف مایعات حاوی الکل، بهویژه نزدیک زمان خواب، ممکن است در کنترل تکرر ادرار شبانه مؤثر باشد.
در صورت ابتلا به بیماریهای زمینهای یا مصرف دارو، درباره مصرف الکل باید با پزشک مشورت شود.
۱۲. غذاهای تند در صورت تحریک علائم ادراری
فلفل و غذاهای تند برای همه افراد مبتلا به مشکلات پروستات مضر نیستند و نمیتوان گفت مصرف فلفل باعث سرطان پروستات میشود.
با این حال، برخی افراد مبتلا به علائم دستگاه ادراری ممکن است پس از مصرف غذاهای تند، احساس تحریک یا ناراحتی بیشتری داشته باشند.
در چنین شرایطی میتوان برای مدتی مصرف غذاهای تند را کاهش داد و بررسی کرد که آیا علائم تغییر میکنند یا خیر. مؤسسه NIDDK نیز اشاره میکند که بعضی افراد با محدود کردن غذاهای تند و برخی خوراکیهای محرک، بهبود علائم ادراری را تجربه میکنند.
۱۳. روغنهای حرارت دیده و غذاهای پختهشده با حرارت بسیار بالا
خود روغنهای گیاهی را نمیتوان بهطور کلی «مضر برای پروستات» دانست. مسئله مهمتر، نوع روغن، مقدار مصرف و روش پخت غذا است.
مصرف مداوم غذاهای بسیار سرخشده و پختهشده در دمای بالا میتواند بخشی از یک الگوی غذایی ناسالم باشد. به همین دلیل بهتر است به جای سرخ کردن عمیق، از روشهایی مانند بخارپز کردن، آبپز کردن، پخت در فر و تفت دادن با مقدار کم روغن استفاده شود.
همچنین نباید بدون دلیل علمی، روغن خاصی مانند روغن نارگیل را بهعنوان روغن ضدسرطان یا محافظ قطعی پروستات معرفی کرد.
برای سلامت پروستات چه غذاهایی بخوریم؟
اگرچه هنوز یک رژیم غذایی مشخص برای پیشگیری قطعی از سرطان پروستات معرفی نشده است، داشتن یک الگوی غذایی سالم میتواند به سلامت عمومی بدن کمک کند.
بهتر است رژیم غذایی خود را تا حد امکان بر پایه موارد زیر تنظیم کنید:
- سبزیجات متنوع
- میوهها
- غلات کامل
- حبوبات
- مغزها و دانهها
- ماهی
- منابع پروتئینی کمچرب
- روغنهای گیاهی در مقدار متعادل
- آب کافی
انجمن سرطان آمریکا توصیه میکند الگوی غذایی افراد بیشتر شامل میوهها، سبزیجات و غلات کامل باشد و مصرف گوشت قرمز، گوشت فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و غذاهای بسیار فرآوریشده محدود شود.
آیا سویا برای پروستات مضر است؟
یکی از ادعاهای رایج در مطالب قدیمی، معرفی سویا بهعنوان ماده غذایی مضر برای پروستات است؛ اما شواهد علمی چنین نتیجهای را تأیید نمیکنند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط مؤسسه ملی سرطان آمریکا، برخی مطالعات و متاآنالیزها حتی ارتباط میان مصرف بیشتر غذاهای سویا و کاهش خطر سرطان پروستات را گزارش کردهاند. البته برای نتیجهگیری قطعی درباره نقش سویا در پیشگیری یا درمان سرطان پروستات همچنان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
بنابراین حذف کامل سویا از رژیم غذایی به دلیل نگرانی درباره پروستات توصیه علمی قابل اتکایی نیست.
آیا تخممرغ برای پروستات مضر است؟
تخممرغ منبعی مغذی از پروتئین و مواد مختلف مورد نیاز بدن است. در برخی مطالعات، ارتباط میان مصرف کولین و سرطان پروستات بررسی شده، اما نمیتوان بر اساس این مطالعات گفت که تخممرغ بهطور مستقیم باعث سرطان پروستات میشود.
بنابراین حذف تخممرغ از رژیم غذایی برای پیشگیری از سرطان پروستات ضروری نیست. بهتر است مصرف آن در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل انجام شود.
آیا مرغ برای پروستات ضرر دارد؟
مرغ نیز مانند سایر منابع پروتئین، بهخودیخود یک ماده غذایی مضر برای پروستات محسوب نمیشود.
آنچه اهمیت دارد نوع مرغ، میزان مصرف و روش طبخ است. مرغ سوخاری، مرغ سرخشده و مرغی که همراه با حجم زیادی از روغن و نمک مصرف میشود، انتخاب مناسبی برای یک رژیم غذایی سالم نیست.
پخت مرغ بدون پوست با روشهایی مانند بخارپز، آبپز یا فرپز میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
برای بزرگی پروستات چه چیزهایی نخوریم؟
اگر منظور از «مضر برای پروستات» تشدید علائم بزرگی خوشخیم پروستات باشد، فهرست مواد غذایی با فهرست عوامل احتمالی مرتبط با سرطان پروستات یکسان نیست.
در صورت ابتلا به BPH، ممکن است کاهش موارد زیر به کنترل علائم کمک کند:
- نوشیدنیهای حاوی کافئین
- نوشیدنیهای الکلی
- مایعات زیاد پیش از خواب
- غذاهای تند در صورت تشدید علائم
- خوراکیهایی که فرد بهطور مشخص متوجه میشود علائم ادراری او را تشدید میکنند
NIDDK توصیه میکند افراد مبتلا به علائم BPH میزان مصرف مایعات پیش از خواب یا خروج از منزل را مدیریت کنند و در صورت تشدید علائم، مصرف کافئین و الکل را کاهش دهند.
آیا رژیم غذایی میتواند از سرطان پروستات جلوگیری کند؟
هنوز نمیتوان گفت یک رژیم غذایی مشخص بهطور قطعی از سرطان پروستات جلوگیری میکند. تحقیقات درباره نقش چربیها، لبنیات، کلسیم، میوهها، سبزیجات، لیکوپن و سایر ترکیبات غذایی ادامه دارد و نتایج برخی مطالعات با یکدیگر متفاوت است.
با این حال، رعایت یک الگوی غذایی سالم، حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم برای سلامت عمومی اهمیت زیادی دارد. انجمن سرطان آمریکا نیز بر وزن مناسب، فعالیت بدنی و کاهش مصرف گوشتهای قرمز و فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و غذاهای بسیار فرآوریشده تأکید میکند.
جمعبندی؛ برای سلامت پروستات چه کنیم؟
برای سلامت پروستات، حذف یک ماده غذایی خاص معمولاً راهکار مناسبی نیست. مهمتر از همه، الگوی کلی تغذیه و سبک زندگی است.
مصرف زیاد گوشتهای فرآوریشده، گوشت قرمز، غذاهای بسیار چرب، فستفودها، نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فوقفرآوریشده بهتر است محدود شود. در افرادی که علائم بزرگی پروستات دارند نیز کاهش کافئین و الکل و مدیریت مصرف مایعات میتواند به کنترل برخی علائم کمک کند.
در مقابل، مصرف متنوع سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و سایر مواد غذایی کمفرآوریشده میتواند بخش مناسبی از یک رژیم غذایی متعادل باشد.
در نهایت، غذا جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست. اگر با علائمی مانند دشواری در ادرار کردن، کاهش جریان ادرار، تکرر شدید ادرار، درد، سوزش یا خون در ادرار مواجه هستید، بهتر است برای بررسی علت به پزشک یا متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
سوالات متداول مواد غذایی مضر برای پروستات
آیا تخممرغ برای پروستات ضرر دارد؟
تخممرغ را نمیتوان بهعنوان یک ماده غذایی قطعیِ مضر برای پروستات معرفی کرد. شواهد درباره ارتباط برخی ترکیبات غذایی مانند کولین با سرطان پروستات قطعی نیست و حذف کامل تخممرغ از رژیم غذایی توصیه عمومی محسوب نمیشود.
آیا شیر و ماست برای پروستات مضر هستند؟
برخی مطالعات ارتباط میان مصرف زیاد لبنیات یا کلسیم و افزایش جزئی خطر سرطان پروستات را مطرح کردهاند، اما نتایج تحقیقات یکسان نیست. بنابراین حذف کامل لبنیات توصیه نمیشود و بهتر است مصرف آن متعادل باشد.
آیا سویا باعث سرطان پروستات میشود؟
خیر؛ چنین نتیجهای قطعی نیست. برخی مطالعات حتی ارتباط مصرف بیشتر سویا با کاهش خطر سرطان پروستات را گزارش کردهاند.
آیا قهوه برای بزرگی پروستات مضر است؟
قهوه الزاماً باعث بزرگی پروستات نمیشود، اما کافئین میتواند در برخی افراد علائم ادراری را تشدید کند. اگر پس از مصرف قهوه تکرر یا فوریت ادرار بیشتر میشود، کاهش مصرف آن میتواند مفید باشد.
برای سلامت پروستات چه غذایی بهتر است؟
یک ماده غذایی خاص بهعنوان «بهترین غذا برای پروستات» شناخته نشده است. بهتر است رژیم غذایی متنوعی شامل سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و سایر مواد غذایی کمفرآوریشده داشته باشید و مصرف گوشتهای فرآوریشده، غذاهای بسیار فرآوریشده و نوشیدنیهای شیرین را محدود کنید.