عفونت رحم؛ علائم، علتها، تشخیص و درمان بیماری التهابی لگن

درد زیر شکم، ترشحات غیرطبیعی واژن یا خونریزی بین دو قاعدگی همیشه نشانه یک مشکل ساده نیستند. گاهی این علائم به عفونت رحم یا بیماری التهابی لگن مربوط میشوند؛ مشکلی که در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند سلامت باروری زنان را تحت تأثیر قرار دهد. شناخت علائم، مراجعه بهموقع به پزشک و تکمیل درمان، احتمال بروز عوارض را کاهش میدهد.
همراه زندگی سالم باشید.
عفونت رحم چیست؟
عفونت رحم اصطلاحی عمومی برای برخی عفونتهای دستگاه تناسلی زنان است؛ اما از نظر پزشکی، همه عفونتهای این ناحیه یکسان نیستند. برای مثال، اندومتریت به التهاب یا عفونت پوشش داخلی رحم گفته میشود، درحالیکه بیماری التهابی لگن (PID) ممکن است رحم، لولههای فالوپ و گاهی تخمدانها را درگیر کند.
بیماری التهابی لگن اغلب زمانی ایجاد میشود که باکتریها از واژن و دهانه رحم به بخشهای بالاتر دستگاه تناسلی گسترش پیدا کنند. برخی عفونتهای مقاربتی، از جمله کلامیدیا و سوزاک، از عوامل شناختهشده این بیماری هستند؛ بااینحال، باکتریهای دیگری نیز میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
علت عفونت رحم و بیماری التهابی لگن چیست؟

عفونتهای دستگاه تناسلی زنان ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شوند. مهمترین عوامل مرتبط با بیماری التهابی لگن عبارتاند از:
- عفونت کلامیدیا و سوزاک: این عفونتهای مقاربتی ممکن است بدون علامت باشند و در صورت درماننشدن به بخشهای بالاتر دستگاه تناسلی گسترش پیدا کنند.
- سایر باکتریها: همه موارد بیماری التهابی لگن ناشی از عفونت مقاربتی نیستند و باکتریهای دیگری نیز میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
- سابقه بیماری التهابی لگن: ابتلای قبلی میتواند احتمال عود بیماری را افزایش دهد.
- رابطه جنسی بدون کاندوم: این وضعیت خطر انتقال عفونتهای مقاربتی را افزایش میدهد.
- سن کمتر از ۲۵ سال همراه با فعالیت جنسی: در این گروه، احتمال ابتلا به برخی عفونتهای مقاربتی بیشتر است؛ هرچند بیماری التهابی لگن میتواند در هر سنی رخ دهد.
- برخی اقدامات پزشکی: در مواردی، عفونت ممکن است پس از زایمان، سقط یا بعضی اقدامات داخل رحمی ایجاد شود.
استفاده از وسیله داخل رحمی پیشگیری از بارداری (IUD) بهخودیخود به معنای ابتلا به عفونت نیست. افزایش خطر مرتبط با جایگذاری این وسیله عمدتاً به دوره کوتاهی پس از گذاشتن آن مربوط میشود.
علائم عفونت رحم در زنان چیست؟
علائم عفونت رحم و بیماری التهابی لگن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. بعضی زنان علائم خفیفی دارند و برخی دیگر ممکن است هیچ نشانه مشخصی احساس نکنند.
شایعترین علائم عبارتاند از:
- درد در قسمت پایین شکم یا ناحیه لگن
- افزایش ترشحات واژن یا تغییر رنگ، مقدار یا بوی آنها
- درد هنگام رابطه جنسی
- خونریزی بین قاعدگیها یا پس از رابطه جنسی
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- تب و لرز
- خستگی و احساس ناخوشی عمومی
وجود این علائم بهتنهایی ابتلا به عفونت رحم را ثابت نمیکند؛ زیرا مشکلات دیگری مانند عفونت ادراری، کیست تخمدان و برخی بیماریهای زنان نیز ممکن است نشانههای مشابهی داشته باشند. برای تشخیص علت، معاینه پزشکی ضروری است.
علائم خطر عفونت رحم؛ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از نشانههای زیر، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:
- درد شدید یا رو به افزایش در شکم و لگن
- تب بالا، بهویژه همراه با درد لگن
- استفراغ مداوم یا ناتوانی در نوشیدن مایعات
- غش، سرگیجه شدید یا ضعف قابلتوجه
- احتمال بارداری همراه با درد شکم یا خونریزی غیرطبیعی
این علائم ممکن است به عفونت شدید یا مشکلات دیگری مانند بارداری خارج از رحم مربوط باشند. در چنین شرایطی نباید برای مشاهده بهبود خودبهخودی منتظر ماند.
عفونت رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص عفونت رحم یا بیماری التهابی لگن بر اساس مجموعهای از اطلاعات بالینی انجام میشود. آزمایش واحدی وجود ندارد که در همه موارد بتواند بیماری التهابی لگن را بهطور قطعی تأیید یا رد کند.
پزشک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:

۱. شرح حال و معاینه لگنی
پزشک درباره علائم، زمان شروع درد، وضعیت قاعدگی، احتمال بارداری و سابقه عفونتهای قبلی سؤال میکند. در صورت نیاز، معاینه لگنی برای بررسی حساسیت، ترشحات و نشانههای التهاب انجام میشود.
۲. آزمایش عفونتهای مقاربتی
نمونهگیری از واژن یا دهانه رحم و در برخی موارد آزمایش ادرار میتواند به شناسایی عفونتهایی مانند کلامیدیا و سوزاک کمک کند. منفی بودن این آزمایشها بهتنهایی بیماری التهابی لگن را رد نمیکند.
۳. آزمایش خون و ادرار
این آزمایشها ممکن است برای بررسی نشانههای التهاب، ارزیابی وضعیت عمومی یا بررسی علل دیگر درد و ناراحتی انجام شوند. در صورت احتمال بارداری، آزمایش بارداری نیز اهمیت دارد.
۴. سونوگرافی لگن
اگر احتمال آبسه، درگیری لولههای فالوپ یا وجود مشکل دیگری مانند کیست تخمدان مطرح باشد، پزشک ممکن است سونوگرافی را درخواست کند.
۵. بررسیهای تخصصیتر
در موارد خاص و مبهم، ممکن است روشهای تشخیصی دیگری مانند نمونهبرداری از آندومتر یا لاپاراسکوپی ضرورت پیدا کنند. این روشها برای همه بیماران لازم نیستند و انتخاب آنها به شرایط بالینی بستگی دارد.
درمان عفونت رحم چگونه انجام میشود؟
درمان عفونت رحم و بیماری التهابی لگن به علت بیماری، شدت علائم و شرایط فرد بستگی دارد. در موارد باکتریایی، آنتیبیوتیکها بخش اصلی درمان هستند و پزشک ممکن است برای پوشش باکتریهای مختلف، ترکیبی از داروها را تجویز کند.
۱. مصرف آنتیبیوتیک طبق تجویز پزشک
درمان باید در اولین فرصت پس از تشخیص بالینی آغاز شود؛ زیرا تأخیر در درمان بیماری التهابی لگن میتواند احتمال آسیب به دستگاه تناسلی را افزایش دهد.
نوع دارو، مقدار مصرف و طول دوره درمان به شرایط بیمار بستگی دارد. از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک، استفاده از داروی باقیمانده از درمان قبلی یا تغییر دوز دارو بدون نظر پزشک خودداری کنید.
۲. تکمیل دوره درمان
ممکن است درد و تب پس از شروع درمان کاهش پیدا کنند، اما بهبود علائم به معنای پایان قطعی عفونت نیست. داروها را مطابق دستور پزشک مصرف کنید و دوره درمان را بدون مشورت با او تغییر ندهید.
۳. مراجعه مجدد در صورت بهبود نیافتن
اگر پس از شروع درمان، طی ۷۲ ساعت بهبود مشخصی در علائم ایجاد نشود، باید دوباره ارزیابی پزشکی انجام شود. در این شرایط ممکن است بررسی تشخیص، تغییر روش درمان یا بستریشدن ضرورت پیدا کند.
۴. بستریشدن در بیمارستان
در برخی شرایط، درمان بیمارستانی لازم است؛ از جمله:
- احتمال بارداری همراه با بیماری التهابی لگن
- علائم شدید یا تب بالا و استفراغ قابلتوجه
- احتمال وجود آبسه در لگن
- ناتوانی در تحمل یا مصرف داروهای خوراکی
- ردنشدن احتمال یک وضعیت اورژانسی دیگر
- بهبود نیافتن با درمان سرپایی
۵. جراحی در موارد خاص
جراحی درمان معمول بیماری التهابی لگن نیست. بااینحال، اگر آبسه لگنی وجود داشته باشد، احتمال پارگی آن مطرح شود یا بیمار به درمان دارویی پاسخ ندهد، ممکن است تخلیه آبسه یا مداخله جراحی ضرورت پیدا کند.
آیا عفونت رحم باعث ناباروری میشود؟
بیماری التهابی لگن در صورت تشخیص دیرهنگام یا درماننشدن میتواند باعث ایجاد بافت اسکار و آسیب به لولههای فالوپ شود. این آسیب ممکن است احتمال بارداری را کاهش دهد یا خطر بارداری خارج از رحم را افزایش دهد.
از دیگر عوارض احتمالی میتوان به درد مزمن لگن و تشکیل آبسه اشاره کرد. بااینحال، همه افرادی که به این بیماری مبتلا میشوند دچار ناباروری نخواهند شد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، احتمال بروز عوارض را کاهش میدهد.
آیا عفونت رحم از طریق رابطه جنسی منتقل میشود؟
برخی از عوامل ایجادکننده بیماری التهابی لگن، از جمله کلامیدیا و سوزاک، از طریق تماس جنسی منتقل میشوند. اما همه عفونتهای رحم یا بیماریهای التهابی لگن منشأ مقاربتی ندارند.
اگر بیماری با عفونت مقاربتی مرتبط باشد، ممکن است شریک یا شرکای جنسی نیز به آزمایش و درمان نیاز داشته باشند؛ حتی اگر علامتی نداشته باشند. درماننشدن شریک جنسی میتواند خطر ابتلای مجدد را افزایش دهد.
تا زمانی که درمان طبق دستور پزشک کامل نشده، علائم برطرف نشده و شریک جنسی نیز در صورت نیاز ارزیابی و درمان نشده است، باید از رابطه جنسی خودداری کرد. زمان مناسب برای ازسرگیری رابطه را با پزشک هماهنگ کنید.
چگونه از عفونت رحم و عود آن پیشگیری کنیم؟

هیچ روشی خطر ابتلا به همه عفونتهای دستگاه تناسلی را به صفر نمیرساند؛ بااینحال، رعایت نکات زیر میتواند احتمال ابتلا به عفونتهای مقاربتی و برخی عوارض را کاهش دهد:
- استفاده صحیح و مداوم از کاندوم برای کاهش خطر انتقال عفونتهای مقاربتی
- انجام آزمایشهای غربالگری عفونتهای مقاربتی بر اساس سن و عوامل خطر
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده ترشحات غیرطبیعی، درد لگن یا خونریزی غیرمعمول
- تکمیل درمان تجویزشده و پیگیری طبق توصیه پزشک
- اطلاعرسانی به شریک جنسی و انجام درمان لازم در صورت تشخیص عفونت مقاربتی
- پرهیز از دوش واژینال، زیرا میتواند تعادل طبیعی محیط واژن را برهم بزند
برای پیشگیری از عود، درمان همزمان عفونتهای مرتبط و پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
سخن آخر
عفونت رحم و بیماری التهابی لگن ممکن است با درد پایین شکم، ترشحات غیرطبیعی، تب یا خونریزی نامنظم همراه باشند؛ اما گاهی بدون علامت مشخص نیز رخ میدهند. تشخیص بهموقع، مصرف صحیح آنتیبیوتیک در صورت تجویز و پیگیری درمان، احتمال عوارضی مانند ناباروری و درد مزمن لگن را کاهش میدهد.
در صورت مشاهده علائم مشکوک، از خوددرمانی پرهیز کنید و برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.
پرسشهای متداول درباره عفونت رحم
آیا عفونت رحم بدون علامت هم ایجاد میشود؟
بله. بعضی از افراد مبتلا به بیماری التهابی لگن یا عفونتهای مقاربتی هیچ علامت مشخصی ندارند. به همین دلیل، در صورت وجود عوامل خطر یا تماس جنسی پرخطر، ممکن است آزمایش حتی بدون وجود علائم توصیه شود.
آیا عفونت رحم خودبهخود درمان میشود؟
نباید به بهبود خودبهخودی تکیه کرد. بیماری التهابی لگن با منشأ باکتریایی به درمان مناسب نیاز دارد و تأخیر در درمان ممکن است خطر عوارض را افزایش دهد. در صورت وجود علائم مشکوک، برای تشخیص و درمان به پزشک مراجعه کنید.
آیا عفونت رحم در دوران بارداری خطرناک است؟
عفونتهای دستگاه تناسلی در بارداری باید با توجه به نوع عفونت و شرایط مادر بررسی شوند. اگر احتمال بارداری همراه با درد لگن، تب یا خونریزی وجود دارد، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. انتخاب دارو نیز باید با در نظر گرفتن بارداری انجام شود.
برای عفونت رحم چه زمانی باید به متخصص زنان مراجعه کرد؟
در صورت درد پایین شکم، ترشحات غیرطبیعی، خونریزی بین قاعدگیها یا درد هنگام رابطه جنسی، بهتر است در اولین فرصت ارزیابی شوید. اگر درد شدید، تب بالا، استفراغ مداوم، غش یا احتمال بارداری همراه با درد و خونریزی وجود دارد، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
آیا عفونت رحم پس از درمان دوباره برمیگردد؟
بله، احتمال ابتلای مجدد وجود دارد؛ بهویژه اگر عفونت مقاربتی درمان نشده باشد یا شریک جنسی به درمان نیاز داشته باشد و درمان نشود. تکمیل دوره دارو، پیگیری پزشکی و رعایت توصیههای مربوط به رابطه جنسی به کاهش خطر عود کمک میکند.