تنبلی چشم چیست؟ علل، درمان و سن طلایی تشخیص تنبلی چشم + ویدئو
تنبلی چشم یکی از شایعترین مشکلات بینایی در کودکان است که در صورت تشخیص ندادن و درمان نکردن به موقع، میتواند عواقب جبران ناپذیری به همراه داشته باشد. بسیاری از والدین تصور میکنند کاهش دید در کودکان موقتی است، اما تنبلی چشم یک اختلال واقعی در سیستم بینایی و مغز محسوب میشود که نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارد.
در این مقاله به این پرسشها پاسخ میدهیم:
- تنبلی چشم چیست؟
- چرا چشم تنبل میشود؟
- تنبلی چشم در کودکان و بزرگسالان چگونه است؟
- تنبلی چشم درمان دارد؟
- تنبلی چشم تا چه سنی قابل درمان است؟
مصاحبه اختصاصی زندگی سالم با دکتر علی آقاجانی، فلوشیپ، چشم پزشکی کودکان و انحراف چشم (استرابیسم)
تنبلی چشم چیست؟
تنبلی چشم یا آمبلیوپی حالتی است که در آن کیفیت تصویری که از دو چشم به مغز میرسد یکسان نیست. در این شرایط، مغز تصمیم میگیرد تصاویر یکی از چشمها را از سطح آگاهی حذف کند و از آن استفاده نکند.
اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، مراکز بینایی مغز که مسئول پردازش تصویر آن چشم هستند، عملکرد خود را از دست میدهند و در نتیجه تنبلی چشم ایجاد میشود.
چرا چشم تنبل میشود؟
تنبلی چشم زمانی ایجاد میشود که مغز به دلیل اختلاف کیفیت تصویر بین دو چشم، تصمیم میگیرد از تصویر یک چشم استفاده نکند. برای اینکه این مشکل درمان شود، در مرحله اول باید علت زمینهای که باعث چنین تصمیمی از سوی مغز شده است شناسایی شود.
از جمله علل مهم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عیب انکساری بالا
- وجود انحراف چشمی (لوچی)
- بیماریهایی مانند آب مروارید در سنین پایین
- افتادگی پلک
پس از شناسایی و درمان علت زمینهای، باید برنامهای طراحی شود تا مغز دوباره یاد بگیرد از چشم تنبل استفاده کند.
تنبلی چشم در کودکان
تنبلی چشم در کودکان شایعتر است و معمولاً در سالهای اولیه زندگی ایجاد میشود. اگر مغز کودک به مدت طولانی از یک چشم استفاده نکند، مسیرهای عصبی مربوط به آن چشم تضعیف میشوند.
به همین دلیل تشخیص زودهنگام تنبلی چشم در کودکان بسیار اهمیت دارد و میتواند از کاهش دائمی بینایی جلوگیری کند.
تنبلی چشم درمان دارد؟
برای درمان تنبلی چشم، پس از رفع علت اصلی، باید مغز تشویق شود که دوباره از چشم تنبل استفاده کند. روشهای درمانی مختلفی وجود دارد، اما در حال حاضر موثرترین روش درمانی بستن چشم سالم است.
برای مثال اگر چشم راست کودک تنبل باشد، پزشکان از خانوادهها میخواهند چشم چپ را بپوشانند تا چشم راست مجبور به فعالیت شود و مراکز بینایی مغز مربوط به این چشم فعال شوند.
این روش باعث افزایش فعالیت مراکز مغزی بینایی و بهبود عملکرد چشم تنبل میشود.
تنبلی چشم در بزرگسالان
سن طلایی برای درمان تنبلی چشم زیر ده سالگی است. هرچه بیماری زودتر تشخیص داده شود، درمان آن سریعتر و موفقتر خواهد بود.
در سنین بالاتر، پاسخ به درمان قابل پیشبینی نیست و ممکن است با وجود تلاشهای درمانی، تنبلی چشم به طور کامل درمان نشود.
تنبلی چشم تا چه سنی قابل درمان است؟
بهترین زمان برای تشخیص و درمان تنبلی چشم، سنین زیر ۱۰ سالگی است. در این بازه زمانی مغز انعطافپذیری بالایی دارد و میتواند دوباره مسیرهای بینایی را فعال کند.
پس از این سن، احتمال پاسخ به درمان کاهش مییابد و ممکن است درمان نتیجه مطلوب نداشته باشد.
جمعبندی
تنبلی چشم یکی از مهمترین اختلالات بینایی در کودکان است که در صورت تشخیص دیر هنگام میتواند باعث کاهش دائمی دید شود. اختلاف کیفیت تصویر بین دو چشم باعث میشود مغز از یک چشم استفاده نکند و در صورت تداوم این وضعیت، مراکز بینایی مغز عملکرد خود را از دست میدهند.
تشخیص زودهنگام، شناسایی علت زمینهای و اجرای درمانهایی مانند بستن چشم سالم، مهمترین راهکارهای درمان تنبلی چشم هستند. هرچه درمان در سنین پایینتر آغاز شود، احتمال موفقیت آن بیشتر خواهد بود.
